Vị thiền và vị trà

[sinan]

Uống trà luôn luôn đi đôi với thiền, Từ ngàn xưa tu sĩ sử dụng trà để được tỉnht áo trong những thời thiền định. Có một truyền thuyết nói Bồ Ðề Ðạt Ma có lần ngủ gật trong lúc tọa thiền, khiến ngài nổigiậntự cắt hai mi mắt. Khi hai mi mắt rơi xuống, chúng mọc thành những cây trà và từ đấy về sau nước trà đánh tan giấc ngủ và thanh lọc tâm hồn. Những yếu tố trong trà đạo Nhật Bản được du nhập từ Trung Quốc. Ở Trung Quốc, những thiền sư chuyền cho nhau một tô trà lớn khi ngồi trong thiền đường. Một thi sĩ đời Ðường, Lục Vũ (Lutwuh) trong tác phẩm thời danh của ông nhàn đề Trà Kinh, đã đặt nền tảng cho nghi lễ và triết lý về trà đạo. Okakura Kakuzo viết rằng: "Thi sĩ sinh vào một thời đại mà Phật giáo, Lão giáo và Khổng giáo đang tìm cách đi đến một thế tổng hợp. Năng khiếu tương trưng của thời đại ấy thúc đẩy con người phản ảnh cái phổ quát vào trong cái đặc thù. Lục Vũ tìm thấy trong Trà đạo cùng một khối hoà điệu và trật tự ngự trị trên mọi sự vật". Một nhà thơ khác thuộc thời đại này, đã nói về trà như sau:

Tách trà đầu tiên thấm môi thấm giọng,
tách trà thứ hai phá vỡ cô đơn,
tách thứ ba đi vào tận đáy lòng,
tách thứ tư làm cho tôi toát mồ hôi nhẹ,
tất cả khổ đau trong cuộc đời thoát qua lỗ chân lông.
tách thứ năm cả người tôi được thanh lọc,
tách thứ sáu đưa tôi vào cõi bất tử.
tách thứ bảy - A! mà tôi không uống được nữa!
tôi chỉ còn cảm thấy hơi thở của ngọn gió nhẹ luồn qua tay áo,
cõi trời ở đâu? Ðể cho tôi cỡi ngọn gió nhẹ mà bay lên".
<Ðấy là những cảm giác đi đôi với việc uống trà, và khi trà đạo du nhập Nhật Bản thì trà không phải chỉ là một thức uống làm bằng lá khô. Một thiền sư nói: "Hãy để ý rằng thiền vị và trà vị chỉ là một". Ðây không chỉ là một cuộc chơi chữ, dần dần mọi lý tưởng nghệ thuật trong thiền đều liên kết với nghi lễ uống trà, vì trong khi các thiền sinh dùng trà cho tỉnh người trong suốt thời gian vật lộn với công án, họ bắt đầu xem trà như một người bạn đem lại sự an tĩnh tâm hồn. Chẳng bao lâu thói quen uống trà trong thiền đường bị bãi bỏ, thay vào đó có một gian phòng đặc biệt dành riêng cho việc uống trà. Từ đấy nhà uống trà gọi là "nhà không". Một mái nhà bằng giấy mỏng manh với một mái tranh đơn sơ ẩn sau một khu vườn. Với kiểu ấy, trà đạo trở thành một lối giải tỏa tâm hồn hiệu nghiệm nhất; đấy là lối thoát tạm thời khỏi mọi âu lo bận trí, một thời gian ngơi nghỉ và trầm tư, để hồn lắng trong vẻ đẹp của thiên nhiên và nghệ thuật.

Dần dà khu vườn trong đó nhà uống trà được dựng lên trở thành thiết yếu trong trà đạo, và con đường nhỏ làm bằng những tảng đá phẳng băng qua cảnh vườn và biến mất trong bụi cây nhỏ tượng trung cho sự tách khỏi thế gian. Trong vườn cảnh không có màu sắc lòe loẹt tầm thường, vì thiền chỉ chọn những màu nhạt gợi lên sự an nghỉ. Những nhà chuyên môn về vườn cảnh ở Nhật đã tài tình đến độ, chỉ trong một khu đất nhỏ, họ cũng có thể tạo nên một ấn tượng về một miền thung lũng, núi non cô tịch thanh bình. Cũng không có nỗ lực để bắt chước thiên nhiên, vì hậu quả mạnh nhất được phát sinh chỉ bằng một sự gợi lên bầu không khí mà Kobori Emshiu đã tả:

Một chòm cây mùa hạ,
một nét biển xa,
một vừng trăng chiếu mờ nhạt.

Trên con đường dẫn đến trà thất, có một tảng đá lớn, mặt tảng đá được khoét thành một cái chén đựng đầy nước từ một cành tre rót xuống. Ở đây người ta rửa tay trước khi vào ngôi nhà nằm ở cuối con đường, chỗ tịch liêu nhất:

Tôi nhìn ra,
không có hoa,
cũng không có lá.
Trên bờ biển,
một chòi tranh đứng trơ trọi,
trong ánh nắng nhạt chiều thu.

Ngôi nhà uống trà làm bằng những nguyên liệu mong manh làm cho ta nghĩ đến cái vô thường và trống rỗng của mọi sự. Không có một vẻ gì là chắc chắn hay cân đối trong lối kiến trúc, vì đối với thiền, sự cân đối là chết, là thiếu tự nhiên, nó quá toàn bích không còn chỗ nào cho sự phát triển và đổi thay. Ðiều thiết yếu là ngôi trà thất phải hòa nhịp với cảnh vật chung quanh, tự nhiên như cây cối và những tảng đá. Lối vào nhà nhỏ và thấp đến nổi người nào bước vào nhà cần phải cúi đầu xuống trong vẻ khiêm cung, trong khi người hiệp sĩ Nhật thì phải để lại bên ngoài cây kiếm dài của y. Ngay trong phòng trà cũng ngự trị một bầu không khí lặng lẽ cô tịch, không có màu sắc rực rỡ, chỉ có màu vàng nhạt của tấm thảm rơm và màu tro nhạt của những bức vách bằng giấy, phòng được trang hoàng bằng một vài kiệt tác của họa sĩ phái Sumiye và Kano, đôi khi một bức họa đen trắng. Trước bức tranh chỉ đạt một bình hoa đơn độc hoặc bằng một cành lá được trình bày bởi một người điêu luyện về nghệ thuật cắm hoa. Khi tất cả khách tham dự đã tụ họp, trong khi đó ấm trà bắt đầu được đặt nấu trên một chiếc hỏa lò. Trong ấm đặt toàn mảnh kim loại để khi nước sôi nó tạo thành một điệu nhạc mà Kobori Emshiu đã ví với những tiếng thông reo trên đồi xa, hay tiếng thác đổ bị những đám mây ngăn lại. Những chén uống trà được chế tạo với sự thận trọng đặc biệt, mặc dù chúng có vẻ rất thô sơ, vì lý tưởng nghệ thuật của thiền ưa chọn một tách dày thô sơ bằng sành có màu sắc giống như những lá mùa thu, hơn là những đồ sứ làm bằng vỏ trứng tinh xảo của Trung Quốc được trang hoàng bằng chim và hoa mà những nhà sưu tầm Tây phương ưa chuộng. Vì mục đích của trà đạo là sử dụng tối đa những nguyên liệu tầm thường nhất; nó nói lên niềm kính trọng của thiền đối với những vật tầm thường của sự sống. Những người tham dự trà đạo phải hiểu để thưởng thức không phải giá trị nội tại của những nguyên liệu mà sự cẩn trọng và khiếu mũ thuật trong cách chúng được trình bày. Vì trào đạo cốt ở thái độ tâm thức hơn là ở vật liệu sử dụng. Sen No Rikiu một trà chủ danh tiếng đã nói: "Chỉ cần một chiếc ấm là chúng ta có thể tổ chức một buổi trà đạo. Thế mà có những người luôn luôn buộc phải có đầy đủ dụng cụ bình thường, điều ấy thật điên rồ".

Trong trà đạo chúng ta tìm thấy thiền trong khía cạnh an tĩnh nhất của nó, đó là sự giải thoát tâm linh cao độ và sự buông thả hoàn toàn, sự hài lòng với những gì thiên nhiên sẵn có. Ðấy là biểu tượng của sự nghèo nàn, sự tách rời những của cải thế tục. Nguyên lý căn để của nó là làm nổi bật tính chất mong manh của ngoại giới, tình yêu sâu xa đối với thiên nhiên với những biến chuyển bất tận của cuộc đời muôn vàn sắc thái, sự tránh tránh trùng lập và cân đối của nó và cuối cùng là đặc tính không thể định nghĩa Yugen mà Waley gọi là "cái tế vi diệu đối lập với cái rõ rệt, sự ám chỉ thay cho lập ngôn". Nếu công án là một phương tiện của tôn giáo, thì Yugen là phương tiện của nghệ thuật, đấy là phương pháp chứng minh một sự thật bằng cách khải thị thay vì mô tả, để cho người ta có thể trực tiếp với cuộc sống thay vì qua sự mô tả của người khác. Bởi thế Yugen là sự tiết kiệm của hội họa đời Tống và trường phái Nhật Sumiye, đấy là cách chứng minh sự sống không thể bị trói buộc lại để cho nghệ sĩ trình bày bằng nét bút, đó là cái gì không thể nắm bắt, luôn luôn vụt thoát mà họa sĩ chỉ có thể gây sự chú ý của ta bằng một ám chỉ xa xôi. Một thi sĩ Nhật Bản đã nói rằng, cái cách đi sâu và Yugen để tìm ra cái gì nằm bên dưới bề mặt chính là "ngắm mặt trời lặn sau ngọn đồi đầy hoa, lang thang trong một khu rừng mênh mông không nghĩ đến chuyện trở về, đứng trên bờ dõi mắt trông theo một con thuyền trôi khuất sau những quần đảo xa xăm, trầm tư về hành trình của những con ngỗng trời mất hút sau những đám mây". Những lời này như chứa đựng toàn thể tinh thần trà đạo, vì những cảm giác chúng gợi ra chính là nền tảng của nghệ thuật Nhật Bản và Trung Hoa thấm nhuần thiền đạo. Chúng có vẻ đẹp lạ lùng ám ảnh; bầu không khí tuyệt đối, vượt ngoài mọi lo âu, bệnh hoạn, đã làm nên "tín ngưỡng trà" được công nhận khắp nơi ở Nhật Bản xem như phương pháp tuyệt hảo để đem lại nghỉ ngơi tịnh dưỡng cho tinh thần và tuệ giác tâm linh.
(theo Thiền đạo của Alan W.Watts, Trí Hải dịch)

[shiva_kama]

[justify]Tản mạn trà đạo

Uống trà là một sinh hoạt hàng ngày của nhiều dân tộc trên thế giới. Uống trà không những có lợi cho sức khỏe mà còn là một thú vui tinh thần khi ngồi yên lặng nhâm nhi chén trà, ngẫm nghĩ về cuộc sống nhân sinh. Dần dần, việc thưởng trà trở thành một cách thức giúp con người trở lại với bản tính tự nhiên của mình. Đó chính là Trà Đạo.

Tinh thần của trà đạo được biết đến qua bốn chữ "Hoà, kính, thanh, tịch".

"Hòa" có nghĩa hài hòa, hòa hợp, giao hòa. Đó là sự hài hòa giữa trà nhân với trà thất, sự hòa hợp giữa các trà nhân với nhau, sự hài hòa giữa trà nhân với các dụng cụ pha trà.

"Kính" là lòng kính trọng, sự tôn kính của trà nhân với mọi sự vật và con người, là sự tri ân cuộc sống. Lòng kính trọng được nảy sinh khi tinh thần của trà nhân vươn tới sự hài hòa hoàn toàn.

Khi lòng tôn kính với vạn vật đạt tới sự không phân biệt thì tấm lòng trở nên thanh thản, yên tĩnh. Đó là ý nghĩa của chữ "Thanh".

Khi lòng thanh thản, yên tĩnh hoàn toàn thì toàn bộ thế giới trở nên tịch lặng, dù sống giữa muôn người cũng như sống giữa nơi am thất vắng vẻ tịch liêu. Lúc đó, thế giới với con người không còn là hai, mà cả hai đều vắng bặt. Đó là ý nghĩa của chữ "Tịch".

Bốn chữ "Hòa, Kính, Thanh, Tịch" như một thước đo bản thân vị trà nhân đang ở vị trí nào trên con đường Trà Đạo.

Trà là thức uống du nhập từ Trung Quốc vào Nhật Bản từ thế kỉ thứ 8, nhưng tập quán uống trà lại phát triển đến mức hoàn thiện độc đáo tại Nhật Bản, với những nét đặc biệt trong cách pha và uống Matcha (một loại chè xanh nghiền thành bột mịn). Những cách uống trà bột theo nhiều nghi lễ khác nhau đã được lưu hành từ khoảng thế kỉ 14-15. Dần dần những quy định của nghi thức uống trà hình thành với những bước cơ bản mà bắt buộc phải tuân theo. Những cơ sở thiết bị, đạo cụ dùng để uống trà như phòng uống trà, cốc uống trà… đều được làm tao nhã một cách điệu nghệ mà người ta gọi đó là "SADO" (Trà Đạo). Người thầy vĩ đại Senno Rikyu đã sáng tạo ra những nghi thức Trà Đạo còn lưu giữ tới ngày nay.

Senno Rikyu định ra tinh thần của Trà Đạo trên cơ sở 4 nguyên tắc của sự hoà hợp, tôn kính, thanh khiết và tĩnh tại . Cùng với những nguyên tắc trên còn có 7 điều hướng dẫn về thái độ của chủ tiệc trà:

1. Phục vụ trà với cảm nhận thấu đáo tâm hồn của khách; 2. Chuẩn bị thật kĩ than củi để đun nước; 3. Tạo không gian để khách ấm về mùa đông, mát về mùa hè; 4. Bài trí hoa tự nhiên như ở trong thiên nhiên; 5. Thao tác nhanh và chính xác; 6. Phải phòng mưa ngay trong những ngày đẹp trời; 7. Hướng dẫn quan tâm đến từng người khách.

Ý nghĩa của trà đạo thể hiện qua câu danh ngôn nổi tiếng của Nhật: "Trà đạo là chiêm nghiệm vẻ đẹp dưới ánh sáng mờ nhạt của ngày thường". Người Nhật cho rằng trà đạo giáo dục cho mỗi người đức giản dị, sự hồn nhiên và tác phong chững chạc. Thông qua việc tiếp thu các nghi lễ nghiêm ngặt, người Nhật còn học được sự ngăn nắp, trọng kỷ luật và tuân thủ các quy chế xã hội. Trà Đạo là một trong những nền tảng vun đắp tình cảm dân tộc trong tâm thức người Nhật.

Sự giao lưu văn hóa giữa các nước ngày nay quả thật bổ ích cho bất kỳ ai muốn học hỏi, khám phá những vẻ đẹp truyền thống của các dân tộc khác, làm dày thêm vốn sống cho chính mình, đồng thời cũng giúp ta hiểu người hơn, dễ thành công hơn trên đường hội nhập với thế giới.[/justify]

[TranHieu]

Hic, moi doc titre thấy ham vi tưởng bro nào viết bài cảm nhận về trà và uống trà
Hiện mình đang có 1 ít trà Tà sùa, Tân Cương, Ôlong chính gốc, bro nào viết hay mình sẽ gửi tặng.

[Kira_Kira]

4 nền văn hóa trà lớn nhất của nhân loại là Chanoyu (Chado - trà đạo Nhật Bản), Kungfu tea (trà pháp Trung Hoa), Trà Sen (Việt Nam) và Panyaro (Triều Tiên).

CHANOYU (NHẬT BẢN)



Thường gọi là Trà Đạo. Đây là nền văn hóa trà nổi tiếng nhất ở Nhật Bản, được các nhà sư đưa về từ Trung Quốc vào thế kỉ XV. Điểm đặc thù của Trà Đạo là dùng loại trà bột cổ xưa pha vào bát. Trà Đạo có những quy định rất chặt chẽ về cách pha, trà cụ, trà thất... Toàn bộ buổi lễ trà rất yên lặng và từ tốn mang đậm chất Thiền.
Một từ để miêu tả về Chanoyu đó là Đạo. Nghi thức trà đạo hướng con người vào 4 giá trị là:
Hòa - Kính - Thanh - Tịnh.


KUNGFU TEA (TRUNG HOA)




Nền văn hóa trà được xếp vào loại lâu đời nhất thế giới, Kungfu Tea ảnh hưởng mạnh đến tất cả các nền văn hóa trà khác. Phát triển từ trà bánh, trà bột rồi đến trà rời. Có hàng trăm sách nghiên cứu về trà. Kungfu Tea là một trong những niềm tự hào lớn nhất của người Trung Quốc.
Kungfu Tea đề cao nhất là Mỹ - cái đẹp. Thao tác phải điêu luyện, phóng khoáng. Dụng cụ pha trà phức tạp, chi li ngược hẳn với sự đơn giản, thô sơ của Chanoyu.


TRÀ SEN (VIỆT NAM)



Trà Sen là Nữ Hoàng văn hóa trà Việt Nam. Với rất nhiều người, Trà Sen đồng nghĩa với Văn hóa Trà Việt. Vì từ Sen đã vượt ra khỏi nghĩa nguyên thủy là hoa sen, trở thành khái niệm triết lý của trà. Nếu Kungfu Tea là anh cả của trà, Chanoyu là người anh em nổi tiếng thì Trà Sen là nàng công chúa thi vị nhất của trà.
Người Việt trọng nhất là tình nghĩa. Uống trà là dịp hàn huyên. Biếu trà thể hiện sự tôn trọng. Trà Sen là duyên cớ để giao hòa.

PANYARO (TRIỀU TIÊN)



Rất gần gũi với Sencha của Nhật Bản. Có một thời Panyaro rất thịnh hành tại Triêu Tiên. Thế nhưng những biến động lịch sử vào những thập niên đầu tiên của thế kỷ XX đã kết thúc thời kỳ hoàng kim đó. Nhưng vào những năm cuối cùng của thế kỉ, Chae Won Hwa đã làm nên một kỳ tích. Bà là người góp công lớn nhất trong phong trào phục hưng Panyaro.
Triết lý của Panyaro rất đơn giản, cho phép ta được tự nhiên phóng khoáng trong cách pha và thưởng trà. Bởi thế, Panyaro phù hợp ở mọi nơi và với mọi lứa tuổi.

Sưu tầm từ trang web: http://www.traviet.org/4nenvanhoatra.html

[Kira_Kira]

Nhưng mà bây giờ thì Việt Nam hình như đang lãng quên dần trà sen mà đi theo xu hướng trà sữa trân châu mất tiêu rồi...

[Thuy Trang]

[justify]Ai bảo thế! Chúng ta không lãng quên trà sen... Hm... Có trà sữa trân châu hay kim cương gì nữa thì chúng cũng không thể nào thay thế trà sen được. Chẳng qua là thời bây giờ làm cái gì cũng nhanh gọn lẹ nên các loại trà sữa có đất tung hoành. Đang đi đường khát khô cả cổ, có quán trà sữa là nhất vì nó giải quyết tại chỗ, nhưng mà uống xong thì chẳng mấy ai có cái cảm giác lưu luyến đến khó quên cả. Trà sen vẫn còn giữ nguyên giá trị của nó trong lòng người Việt Nam, có điều phải đúng lúc đúng dịp thì mới thưởng thức được. Uống trà là thưởng trà chứ đâu có phải uống nước chữa khát đâu mà! [/justify]

[myduyen]

cha, chuyen muc nay nghe hap dan qua ta. Ngay truoc minh chang thich uong tra, ma thoi gian vua qua, khong ngay nao minh khong ngum mọt ly tra nong, cam giac that thích. Minh khong thich uong tra sua tí nao, cua tre con ma. Co han mọt su tich ve cay tra hay qua ban nhi? thi ra uong tra cung la cách de thanh loc tam hon Uh? the thi that la da. Minh đã tung xem nguoi ta pha trà đạo, trong cung tỉ mĩ ghe nhi? tra sen VN thì che bien đơn gian hơn, nhung cung thom khong kém. Sau nay co dip minh rat mong se duoc thuong thuc vị thien và vị tra cua Trung Quốc. Cam on bạn nhieu

[Pham Thi Van Phuong]

Có bạn nói trà sen của mình chế biến đơn giản hơn so với cách chế biến trà của Trung Quốc hay Nhật Bản nhưng hương vị của nó thì thơm ngon không kém. Mình không biết vị trà sen của mình có thơm ngon như bạn nói không nhưng theo mình được biết thì cách ướp trà và pha trà sen của dân tộc mình đâu có đơn giản nếu không muốn nói là rất cầu kỳ. Nó đòi hỏi phải có thời gian lẫn cả sự khéo léo, tinh tường. Không những thế trà sen phải được thưởng thức trong một không gian thích hợp của nó thì mới thật thú vị. Dạo còn học ở Phổ thông, mình có nghe cô dạy văn kể là muốn có được trà sen trước hết phải chọn trà ngon. Sau khi có trà ngon rồi thì không ướp ngay mà phải bỏ vào chum đất, ủ dưới lá chuối. Còn hoa sen thì phải hái trước khi bình minh lên và hoa sen phải còn đẫm sương. Còn nước để pha trà thì được các cô gái chèo thuyền ra giữa hồ sen hứng lấy những giọt sương còn đọng trên những lá sen. Trà phải được nấu bằng ấm đất, càng cổ trà càng thơm ngon. Trà nấu xong mà được thưởng thức dưới mái hiên nhìn ra hồ sen bát ngát hương sen thì không còn gì bằng.
Cô mình kể thật tỉ mỉ nhưng mình chỉ nhớ vắn tắt như thế. Nhưng bấy nhiêu thôi cũng thấy người Việt mình cũng rất sành ăn, sành uống chứ đâu thua gì xứ bạn nhỉ!
Mình cứ ước ao được một lần thưởng thức món trà sen chính hiệu của người Việt mình; được một lần hít hà thưởng thức cái hương vị theo mình có lẽ là vừa đắng, vừa ngọt, vừa thơm…Cảm giác thích lắm!

[sinan]

Nếu chị muốn thử vị trà sen đó thì mời chị ghé trà thư quán Hương Tích 308/12 Nguyễn Thượng Hiền p5 quận Phú Nhuận đi.
Ở đây chị có thể vừa uống trà, vừa đọc sách.
Còn chuyện trà sen chị nói hứng nước lá sen có từ đời vua Tự Đức
Trà sen VN loại thượng hạng có khi lên đến 1 lượng vàng mà phải đặt hàng trước 1 năm trời. Vì nó được ướp bằng 7000 hoa sen.
Công việc ướp hương trà rất công phu nên có giá thành mắc đến thế.