CÁCH XƯNG HÔ: MÌNH –TA- NGƯỜI
Đã gửi: Thứ 2 03/03/08 11:26CÁCH XƯNG HÔ: MÌNH –TA- NGƯỜI
VÀ SỰ LIÊN HỆ VỚI ÂM DƯƠNG, TAM TÀI
Mình –ta – người là những từ xưng hô quen thuộc trong giao tiếp của người Việt (Vùng Nam Bộ). Trong ca dao và thơ ca chúng ta đã thấy xuất hiện rất nhiều :
Mình về ta chẳng cho về
Ta nắm vạt áo ta đề câu thơ… (ca dao)
Mình về mình nhớ ta chăng
Ta về ta nhớ hàm răng mình cười (ca dao)
Người ơi người ở đừng về
Lo ăn , lo ở chẳng nề tốn hao… (ca dao)
Đặc biệt trong thơ Tố Hữu chúng ta thấy các từ này xuất hiện với tần suất khá cao và ranh giới đối ngôn (chủ ngôn – khách ngôn) của các từ này không có sự tách biệt rõ ràng. “mình ta – ta mình” trộn lẫn vào nhau chẳng hạn:
Mình về mình có nhớ ta…
Mình về mình có nhớ không…
Mình đi mình lại nhớ mình
Nguồn bao nhiêu nước nghĩa tình bấy nhiêu…
Mình đi mình có nhớ mình
Tân Trào Hồng Thái mái đình cây đa…
Ta với mình mình với ta…
Hai đại từ “ta, mình” trong thơ Tố Hữu được sử dụng hết sức linh hoạt và độc đáo ta có khi là ngôi thứ nhất (chủ ngôn) cũng có khi là ngôi thứ hai (khách ngôn) và mình cũng vậy. Và thậm chí như đã nói ở trên không hề có sự tách biệt nào rõ ràng nào ngoài việc dựa và ngôn cảnh.
Nhưng nếu chúng ta xem xem các từ này trong mối quan hệ với âm dương và tam tài thì vấn đề trên trở nên đơn giản.
Từ hai quy luật của triết lí âm dương ta nhận ra rằng không có gì là hoàn toàn âm hoặc hoàn toàn dương , trong âm có dương và trong dương có âm (Trần Ngọc Thêm – Tìm về bản sắc văn hoá VN, tr 116). Để xác định tính chất âm dương của một vật trước hết phải xác định được đối tượng so sánh và cơ sở so sánh. Ví dụ màu trằng so với màu đen là dương nhưng so với màu đỏ lại là âm.
Tương tự ta xét mình với ta với ngưới là các đối tượng so sánh và cơ sở so sánh là đặc điểm hướng nội (chủ ngôn) hay hướng ngoại (khách ngôn).
- Mình so vớ ta
Âm Dương
Ta (hướng nội) Mình (hường ngoại)
Mình về mình nhớ ta chăng (ca dao)
- Mình so vớ ngưới
Âm Dương
Mình (hướng nội) Người (hường ngoại)
Người ơi người ở đừng về
- Ta so vớ người
Âm Dương
Ta (hướng nội) Người (hường ngoại)
Ta đây ngưới đấy thức hoài năm canh
Âm và Dương luôn gắn bó mật thiết với nhau , vận động và chuyển hóa cho nhau : âm cực sinh dương, dương cực sinh âm (Trần Ngọc Thêm – Tìm về bản sắc văn hoá VN, tr 117)
Từ những cặp âm dương tưởng chừng riêng lẻ này thật ra lại có sự liên hệ chặt chẽ với nhau, tạo thành mô hình ba thành tố trong Tam tài : “ta – mình – người” cũng với cơ sở hướng nội – hướng ngoại.
Thì mình ở giữa là yếu tố chung – trung hòa (âm so với người nhưng lại dương so với ta)
Với phân tích trên quy luật Âm dương đến Tam tài đã được vận dụng vào trong cách xưng hô các đại từ “ta – mình – người”. Và nếu ta chấp nhận điều này thì việc xuất hiện của các từ trên trong ngôn ngữ thi ca sẽ dễ chấp nhận hơn.
(Sửa ngày 05/03/2008)
VÀ SỰ LIÊN HỆ VỚI ÂM DƯƠNG, TAM TÀI
Mình –ta – người là những từ xưng hô quen thuộc trong giao tiếp của người Việt (Vùng Nam Bộ). Trong ca dao và thơ ca chúng ta đã thấy xuất hiện rất nhiều :
Mình về ta chẳng cho về
Ta nắm vạt áo ta đề câu thơ… (ca dao)
Mình về mình nhớ ta chăng
Ta về ta nhớ hàm răng mình cười (ca dao)
Người ơi người ở đừng về
Lo ăn , lo ở chẳng nề tốn hao… (ca dao)
Đặc biệt trong thơ Tố Hữu chúng ta thấy các từ này xuất hiện với tần suất khá cao và ranh giới đối ngôn (chủ ngôn – khách ngôn) của các từ này không có sự tách biệt rõ ràng. “mình ta – ta mình” trộn lẫn vào nhau chẳng hạn:
Mình về mình có nhớ ta…
Mình về mình có nhớ không…
Mình đi mình lại nhớ mình
Nguồn bao nhiêu nước nghĩa tình bấy nhiêu…
Mình đi mình có nhớ mình
Tân Trào Hồng Thái mái đình cây đa…
Ta với mình mình với ta…
Hai đại từ “ta, mình” trong thơ Tố Hữu được sử dụng hết sức linh hoạt và độc đáo ta có khi là ngôi thứ nhất (chủ ngôn) cũng có khi là ngôi thứ hai (khách ngôn) và mình cũng vậy. Và thậm chí như đã nói ở trên không hề có sự tách biệt nào rõ ràng nào ngoài việc dựa và ngôn cảnh.
Nhưng nếu chúng ta xem xem các từ này trong mối quan hệ với âm dương và tam tài thì vấn đề trên trở nên đơn giản.
Từ hai quy luật của triết lí âm dương ta nhận ra rằng không có gì là hoàn toàn âm hoặc hoàn toàn dương , trong âm có dương và trong dương có âm (Trần Ngọc Thêm – Tìm về bản sắc văn hoá VN, tr 116). Để xác định tính chất âm dương của một vật trước hết phải xác định được đối tượng so sánh và cơ sở so sánh. Ví dụ màu trằng so với màu đen là dương nhưng so với màu đỏ lại là âm.
Tương tự ta xét mình với ta với ngưới là các đối tượng so sánh và cơ sở so sánh là đặc điểm hướng nội (chủ ngôn) hay hướng ngoại (khách ngôn).
- Mình so vớ ta
Âm Dương
Ta (hướng nội) Mình (hường ngoại)
Mình về mình nhớ ta chăng (ca dao)
- Mình so vớ ngưới
Âm Dương
Mình (hướng nội) Người (hường ngoại)
Người ơi người ở đừng về
- Ta so vớ người
Âm Dương
Ta (hướng nội) Người (hường ngoại)
Ta đây ngưới đấy thức hoài năm canh
Âm và Dương luôn gắn bó mật thiết với nhau , vận động và chuyển hóa cho nhau : âm cực sinh dương, dương cực sinh âm (Trần Ngọc Thêm – Tìm về bản sắc văn hoá VN, tr 117)
Từ những cặp âm dương tưởng chừng riêng lẻ này thật ra lại có sự liên hệ chặt chẽ với nhau, tạo thành mô hình ba thành tố trong Tam tài : “ta – mình – người” cũng với cơ sở hướng nội – hướng ngoại.
Thì mình ở giữa là yếu tố chung – trung hòa (âm so với người nhưng lại dương so với ta)
Với phân tích trên quy luật Âm dương đến Tam tài đã được vận dụng vào trong cách xưng hô các đại từ “ta – mình – người”. Và nếu ta chấp nhận điều này thì việc xuất hiện của các từ trên trong ngôn ngữ thi ca sẽ dễ chấp nhận hơn.
(Sửa ngày 05/03/2008)